[léksi]
η λέξη (ουσιαστικό, θηλυκό)
1. Η λέξη μπορεί να αναφέρεται σε οτιδήποτε λέγεται, δηλαδή στον προφορικό λόγο, στη συζήτηση ή στην ομιλία.
2. Στη γραμματική, η λέξη είναι μια ομάδα γραμμάτων ή ήχων που, όταν συνδυάζονται, έχουν μια συγκεκριμένη σημασία και ανήκουν σε μια συγκεκριμένη κατηγορία του λόγου (όπως ουσιαστικό, ρήμα, επίθετο κ.λπ.). Στη γλωσσολογία, η λέξη ορίζεται ως μονάδα του λόγου, ένα γλωσσικό σημείο με μορφή (ήχος ή γραφή) και περιεχόμενο (σημασία).
3. Στην πληροφορική, η λέξη είναι ο αριθμός των δυαδικών ψηφίων (bits) που μπορούν να αποθηκευτούν σε έναν καταχωρητή της κεντρικής μονάδας επεξεργασίας ενός υπολογιστή. Η λέξη αποτελεί πολλαπλάσιο του οκτώ και καθορίζει το μέγεθος της πληροφορίας που μπορεί να επεξεργαστεί ο υπολογιστής σε κάθε δεδομένη στιγμή.
ΣΥΝΩΝΥΜΑ
2. ο λόγος, τα λόγια, η ομιλία, η κουβέντα
ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
| παροξύτονο | ||
| Ενικός αριθμός | ||
| ονομ. γεν. αιτ. κλητ. | η της τη(ν) – | λέξη λέξης λέξη λέξη |
| Πληθυντικός αριθμός | ||
| ονομ. γεν. αιτ. κλητ. | οι των τις – | λέξεις λέξεων λέξεις λέξεις |
Ουσιαστικά σε -η, πληθυντικός σε -εις (ανισοσύλλαβα)
Τα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι παροξύτονα (γνώση) και προπαροξύτονα (αίτηση). Τα παροξύτονα τονίζονται σε όλες τις πτώσεις στην ίδια συλλαβή, ενώ στα προπαροξύτονα κατεβαίνει ο τόνος σε όλες τις πτώσεις του πληθυντικού αριθμού κατά μία συλλαβή.
Σύμφωνα με το λέξη (Ο31) κλίνονται τα: δύση, κλήση, κλίση, λύση, νύξη, σκέψη, τάξη, τάση, φύση, ψύξη κ.ά. Δείτε περισσότερα εδώ.
Υποκοριστικό :
η λεξούλα,
το λεξίδιο
ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ
Η λέξη «λέξη» προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «λέξις», όπου το επίθημα «-σις» έχει μετατραπεί σε «-ση» στη νέα ελληνική.
Από τη ρίζα «λέξ(η)» έχει σχηματιστεί και το υποκοριστικό «λεξούλα» : λέξ(η) + [-ούλα]
Στη γλωσσολογία, η έννοια της λέξης συνδέεται και με τον όρο «lexeme», ο οποίος εισήχθη στα αγγλικά το 1938 και στα γαλλικά ως «lexème» πριν από το 1950. Αυτός ο όρος αναφέρεται σε μια γλωσσική μονάδα που αντιπροσωπεύει τη βασική μορφή μιας λέξης.
πηγή : Λεξικό Κοινής Νεοελληνικής
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΛΕΞΕΩΝ
ακυριολεξία, αρκτικόλεξο, αυτολεξεί, διάλεξη, δυσλεξία, δυσλεξικός -ή -ό, κυριολεξία, λέξημα, λεξιθήρας, λεξιθηρία, λεξικό, λεξικογραφία, λεξικογραφικός -ή -ό, λεξικογράφος, λεξικολογία, λεξικολογικός -ή -ό, λεξικολόγος, λεξικός -ή -ό, λεξιλογικός -ή -ό, λεξιλόγιο, σταυρόλεξο, συνδιάλεξη, ακυριολεκτώ, κυριολεκτώ, κ.ά.
ΦΡΑΣΕΟΛΟΓΙΑ
| • δεν λέω/δεν βγάζω λέξη | = δεν λέω τίποτα, δεν μιλώ καθόλου, |
| • δεν βγάζω λέξη | = δεν καταλαβαίνω τίποτα |
| • δεν μου βγαίνει λέξη | = δεν μπορώ να εκφραστώ προφορικά ή γραπτά, δεν έχω έμπνευση. |
| • δεν παίρνω λέξη πίσω | = δεν αναιρώ ή δεν μετανιώνω για προηγούμενη δήλωσή μου. |
| • έχω/λέω την τελευταία λέξη | = παίρνω την οριστική απόφαση, καθορίζω το τέλος, το αποτέλεσμα |
| • λέξη προς λέξη • επί λέξει • κατά λέξη • λέξιν • αυτολεξεί, | = με κάθε λεπτομέρεια, με τα ίδια ακριβώς λόγια |
| • ούτε λέξη (+ για) | = κανένας λόγος, καμία αναφορά, απολύτως τίποτα. |
| • παίζω με τις λέξεις | = κάνω περίεργους συνδυασμούς λέξεων, εκμεταλλεύομαι την πολυσημία τους, για να δημιουργήσω ασάφεια, να οδηγήσω κάποιον σε παρερμηνεία. |
| • πίσω από τις λέξεις | = αφορά στο βαθύτερο νόημα φράσης, ενέργειας. |
| • δεν του παίρνεις λέξη | = για πρόσωπο λιγομίλητο, που προσέχει τι λέει και δεν ανοίγεται εύκολα σε άλλους |
| • είπε την τελευταία λέξη | = παίρνω την οριστική απόφαση, καθορίζω το τέλος, το αποτέλεσμα [< γαλλ. avoir le dernier mot ] |
| • με όλη τη σημασία της λέξης | = για να αποδοθεί θετική συνήθ. ιδιότητα στο μέγιστο βαθμό στο ουσιαστικό που προηγείται |
| • μια εικόνα/μια φωτογραφία (αξίζει όσο) χίλιες λέξεις | = (πιθανώς κινέζικη παροιμία) για να εκφραστεί η παραστατικότητα, η δύναμη της εικόνας |
| • παιχνίδι με τις λέξεις | = 1. προσπάθεια υπεκφυγής ή αποπροσανατολισμού με εκμετάλλευση κυρ. της πολυσημίας των λέξεων. 2. χρήση ομόηχων, πολύσημων λέξεων, αναγραμματισμών για υφολογικούς, παιδαγωγικούς ή ψυχαγωγικούς σκοπούς. |
| • η τελευταία λέξη της μόδας | = ό,τι πιο μοντέρνο, πιο σύγχρονο |
ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ
(πάτησε ⤵️ για εμφάνιση)
- Η θρυλική ομιλία του Ξενοφώντα Ζολώτα στα Αγγλικά, με ελληνικές λέξεις (Πηγή: https://www.naftemporiki.gr)
- ο Γιώργος Μπαμπινιώτης εξηγεί πως γνωστές λέξεις στα αγγλικά έχουν ελληνική ρίζα.(Πηγή: https://www.tanea.gr)
- στο ποίημα του Κωστή Παλαμά η Κεντρική Επιτροπή Εξετάσεων αντέγραψε λάθος δύο λέξεις στην τελευταία στροφή του ποιήματος. (Πηγή: https://www.esos.gr)
- διορθώσεις και διευκρινίσεις για τον σωστό τύπο λέξεων που φαίνεται ότι χάνεται καθώς η λάθος λέξη, επικρατεί για διάφορους λόγους (Πηγή: https://menshouse.gr)
- Ελληνικές οι δημοφιλεστέρες λέξεις της χρονιάς στα πιο έγκριτα ξένα λεξικά (Πηγή: https://www.naftemporiki.gr)
- Η λέξη πρόοδος στο στόμα της μητέρας μου ηχούσε πολύ φάλτσα (Πηγή: https://www.athinorama.gr)
- Ο Ραφτάκος των λέξεων», ένα σύγχρονο παραμύθι που έχει κερδίσει τις καρδιές μικρών και μεγάλων, τρυφερό, συγκινητικό και επίκαιρο όσο ποτέ, μιλά για τη δύναμη των λέξεων, για την ανάγκη της ανθρώπινης επικοινωνίας, για την αγάπη, την παρηγοριά και τη ζεστασιά που προσφέρει ο ανθρώπινος λόγος. (Πηγή: https://siriosfm.gr)
- Μια εικόνα …χίλιες λέξεις από τη γενική εφημερία (Πηγή: https://www.902.gr)
- Ο εφιάλτης της ορθογραφίας: Γιατί τόσος κόσμος γράφει λάθος τη λέξη προκατειλημμένος; (Πηγή: https://menshouse.gr)
- «Δεν παίρνω λέξη πίσω» αναφέρει σε νέα ανάρτησή του ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, Παύλος Πολάκης, (Πηγή: https://www.insider.gr)
- “Και οι λέξεις φλέβες είναι. Μέσα τους αίμα κυλάει.” – Γιάννης Ρίτσος (Πηγή: https://apofthegmata.gr)
- Αυτός, ο σπουδαίος Έλληνας ποιητής της Ρωμιοσύνης που έδινε στις λέξεις άλλη υπόσταση κι άλλο νόημα, που τις έβαζε δίπλα δίπλα κι αποκτούσαν μια άλλη αξία. Τα στάχυα, οι λέξεις, το φλούδι, τα πρόβατα (ποίμνια), τα δέντρα, τα άστρα, τα αδέλφια, λέξεις ταπεινές που φορούσαν βασιλικές κορώνες όταν έπαιρναν μια θέση σε ποιήμα του Γιάννη Ρίτσου. (Πηγή: https://www.skalatimes.com)
- “Οι λέξεις που ξεκινούσαν από «ελ» μου ασκούσαν πάντα μια μαγεία. Ελλάδα, ελευθερία, ελπίδα και μια Ελένη που ερωτεύτηκα.” – Οδυσσέας Ελύτης (Πηγή: https://www.skalatimes.com)
Αφήστε μια απάντηση