[lixnári]
το λυχνάρι (ουσιαστικό, ουδέτερο)
1. μικρή φωτιστική συσκευή (πήλινη ή μεταλλική) εφοδιασμένη με φιτίλι, η οποία λειτουργεί με την καύση λαδιού ή ζωικού λίπους, βγάζοντας φως. Χρησιμοποιούνταν ως φορητή συσκευή φωτισμού σε παλαιότερες εποχές.
2. λυχνάρι με μαγικές ιδιότητες (σε παραμύθια)
ΠΟΛΥΜΕΣΙΚΟ ΥΛΙΚΟ
ΣΥΝΩΝΥΜΑ
λύχνος
ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
| παροξύτονο | ||
| Ενικός αριθμός | ||
| ονομ. γεν. αιτ. κλητ. | το του το – | λυχνάρι λυχναριού λυχνάρι λυχνάρι |
| Πληθυντικός αριθμός | ||
| ονομ. γεν. αιτ. κλητ. | τα των τα – | λυχνάρια λυχναριών λυχνάρια λυχνάρια |
Ουσιαστικά σε -ι (ισοσύλλαβα)
Τα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα (νησί Ο43) και παροξύτονα (σπίτι Ο45). Το μόνο προπαροξύτονο είναι το φίλντισι.
Στα παροξύτονα μετακινείται ο τόνος στη γενική ενικού και πληθυντικού στη λήγουσα.
Υποκοριστικό : το λυχναράκι
ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ
Η λέξη είναι ξένης προέλευσης και εισήλθε στην ελληνική γλώσσα κατά τον Μεσαίωνα ως λυχνάριν. Προέρχεται από την ελληνιστική λέξη λυχνάριον, η οποία αποτελεί υποκοριστικό του αρχαίου ελληνικού όρου λύχνος (λάμπα, φωτιστικό).
πηγή : Λεξικό Κοινής Νεοελληνικής
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΛΕΞΕΩΝ
κρυσταλλολυχνία, λυχνία, λύχνος, λυχνοστάτης
ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ
| • Άνθρωπος χωρίς υπομονή λυχνάρι δίχως λάδι. | = Αυτή η παροιμία σημαίνει ότι ένας άνθρωπος χωρίς υπομονή είναι σαν ένα λυχνάρι χωρίς λάδι, δηλαδή δεν μπορεί να «φωτίσει» ή να λειτουργήσει. Όπως το λυχνάρι χρειάζεται λάδι για να δώσει φως, έτσι και η υπομονή είναι απαραίτητη για να αντιμετωπίσουμε τις δυσκολίες και να πετύχουμε τους στόχους μας. |
| • Άναβε το λυχναρι σου, προτου να σ’ εύρ’ η νύχτα | = Αυτή η παροιμία συμβουλεύει να προετοιμαζόμαστε και να φροντίζουμε τις υποθέσεις μας πριν αντιμετωπίσουμε τις δυσκολίες ή τις αντιξοότητες (συμβολικά «η νύχτα»). Σημαίνει ότι πρέπει να ενεργούμε εγκαίρως, πριν είναι πολύ αργά. |
| • Έμεινε λύχνος δίχως φιτίλι. | =Αυτή η παροιμία αναφέρεται σε κάποιον ή κάτι που έχει χάσει την ικανότητά του να λειτουργεί ή να είναι χρήσιμο. Όπως ένα λυχνάρι χωρίς φιτίλι δεν μπορεί να ανάψει, έτσι και κάποιος που έχει χάσει τη «ζωτική του δύναμη» ή τα μέσα του δεν μπορεί να αποδώσει ή να είναι αποτελεσματικός. |
ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ
(πάτησε ⤵️ για εμφάνιση)
- Σε μιά εποχή όχι και τόσο μακρινή, τα λυχνάρια αποτελούσαν το μόνο φωτιστικό μέσο που εξυπηρετούσε τις καθημερινές ανάγκες των κατοίκων (Πηγή: https://www.kpmanis.gr)
- Ακέραιο μονόμυξο λυχνάρι. Βρέθηκε το 1960 στη νότια πλαγιά της Ακρόπολης. Έχει επίπεδη βάση, ημισφαιρικό σώμα, κυκλικό κοίλο δίσκο με κεντρική οπή πλήρωσης (Πηγή: https://theacropolismuseum.gr)
- Αυτό το χάλκινο βυζαντινό λυχνάρι από το Μάλεμε θυμίζει τόσο πολύ εκείνο το μαγικό λυχνάρι από τις Χίλες και Μια Νύχτες. (Πηγή: https://nam.culture.gr)
- Το αρχαίο λυχνάρι έγινε LED. Αφιερώματα στην ιστορία του φωτισμού σε Τεχνόπολη και Μουσείο Ακρόπολης (Πηγή: https://www.archaiologia.gr)
- Με χαρά, η ζητιάνα πήγε αμέσως στο μοναστήρι για να κάνει την προσφορά του λυχναριού στον Βούδα πριν να βραδιάσει. (απο το “λυχνάρι της ζητιάνας”) (Πηγή: https://www.lecturesbureau.gr)
- Από τα αρχαία χρόνια πηλός και φωτιά συνθέτουν μία ιστορία μοναδική. Πήλινα λυχνάρια μικρά ή μεγάλα, στρογγυλά ή μακρόστενα, με σχέδια ή χωρίς, χάριζαν το φως στους ανθρώπους. (Πηγή: https://potterymuseum.gr)
- Το επιτελικό Κράτος έχει την αστυνομία… με το λυχνάρι! (Πηγή: https://nealesvou.gr)
- Ο Αλαντίν και το μαγικό λυχνάρι ένα παραμύθι από το εξαίρετο αραβικό λογοτεχνικό κείμενο “Χίλιες και Μία Νύχτες”. (Πηγή: https://literati.gr)
- Όταν διαβάζαμε με το λυχνάρι και τη λάμπα πετρελαίου (Πηγή: https://aromalefkadas.gr)
- Η φλόγα του λυχναριού καίει τόσο όμορφα και λαμπερά και καθαρά όταν καίγεται το λάδι, όμως καπνίζει και βρωμάει όταν απλώς καίγεται το φυτίλι. Το φυτίλι του λυχναριού πρέπει να είναι βαθειά βυθισμένο μέσα στο λάδι. (Πηγή: https://www.greekfamily.org)
- Σημαδεμένη και προδομένη έμεινε πάντα η δική μας η γενιά. Μας βρήκαν μπόρες, δύσκολες ώρες κι ούτε λυχνάρι, ούτε φως στη σκοτεινιά. (Ν.Γκάτσος “Ήρθατε σαν κύματα”) (Πηγή: https://www.greeklyrics.gr)
ΣΧΟΛΙΑ
Η λέξη λυχνάρι συχνά συναντάται σε ιστορικά ή λογοτεχνικά κείμενα που αναφέρονται σε παλαιότερους χρόνους, όπου οι φωτιστικές τεχνολογίες ήταν περιορισμένες.
Στη σύγχρονη γλώσσα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και μεταφορικά για να υποδηλώσει τη φωτεινότητα ή τη γνώση.
Επιπλέον, η λέξη έχει και πολιτισμικές ή συμβολικές συνδηλώσεις, όπως στη χρήση της σε παραμύθια ή λαϊκές παραδόσεις, όπου το λυχνάρι μπορεί να συμβολίζει την ελπίδα ή την καθοδήγηση.
Αφήστε μια απάντηση