[lefkós]
1. λέμε ότι κάτι είναι λευκό όταν το χρώμα του πλησιάζει προς το άσπρο, ή όταν είναι ανοιχτόχρωμος, συνήθως σε αντιδιαστολή με άλλα ομοειδή που είναι πιο σκούρα.
2. λέμε ότι κάτι είναι λευκό όταν είναι χιονισμένο, καλυμμένο από χιόνια (μεταφορική σημασία)
3. λέμε ότι κάποιος είναι λευκός όταν είναι αγνός, καθαρός, ανεπίληπτος (μεταφορική σημασία)
ΣΥΝΩΝΥΜΑ
άσπρος
ΑΝΤΩΝΥΜΑ
1. μαύρος
3. βεβαρυμένο
ΦΡΑΣΕΟΛΟΓΙΑ
| • εν λευκώ | = χωρίς επιφυλάξεις, περιορισμούς, εγγυήσεις, με πλήρη εξουσιοδότηση |
| • εμπόριο λευκής σαρκός | = επιχείρηση προώθησης γυναικών ή/και ανηλίκων στην πορνεία. Πβ. μαστροπεία, σωματεμπορία., |
| • ντύνομαι στα λευκά | = 1. (για γυναίκα) παντρεύομαι. 2. {στο γ’ πρόσ.} καλύπτεται με χιόνι 3. {στο γ’ πρόσ.} (λογοτ., κυρ. για αμυγδαλιά) ανθίζει. |
| • σε λευκό κλοιό | = για να δηλωθεί αποκλεισμός λόγω του χιονιού |
ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Επίθετα σε -ος, -η, -ο : Τρικατάληκτο, οξύτονο επίθετο σύμφωνα με το οποίο κλίνονται και τα αγαθός, δασικός κ.ά. . Ο τόνος πάντοτε παραμένει στην ίδια συλλαβή. (Δείτε όλα τα επίθετα αυτής της κατηγορίας εδώ ).
| Ενικός αριθμός | ||||||
| αρσενικό | θηλυκό | ουδέτερο | ||||
| ονομ. γεν. αιτ. κλητ. | ο του τον – | λευκός λευκού λευκό λευκέ | η της την – | λευκή λευκής λευκή λευκή | το του το – | λευκό λευκού λευκό λευκό |
| Πληθυντικός αριθμός | ||||||
| ονομ. γεν. αιτ. κλητ. | οι των τους – | λευκοί λευκών λευκούς λευκοί | οι των τις – | λευκές λευκών λευκές λευκές | τα των τα – | λευκά λευκών λευκά λευκά |
ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ
λεπτός < αρχαία ελληνική : λευκός
σημασιολογικό δάνειο από τα γαλλικά : blanc, και τα αγγλικά : white
πηγή : Λεξικό Κοινής Νεοελληνικής
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΛΕΞΕΩΝ
αλεύκαντος, -η, -ο, αλεύκαστος, -η, -ο, άλευκος, -η, -ο, απολευκαίνω, αργυρόλευκος -η -ο,
ασημόλευκος, -η, -ο, αχνόλευκος, -η, -ο, γαλανόλευκος -η -ο, διαλευκαίνω, διαλεύκανση , ημίλευκος -η -ο, καινουργιολευκασμένος, κατάλευκος, κατάλευκος -η -ο, κοκκινόλευκος, κυανόλευκος -η -ο, λευκάζω, λευκαίνω, λεύκανση, λευκαντικός -ή -ό, λεύκασμα, λευκερός, λευκότητα , λεύκωμα, ολόλευκος -η -ο, πάλλευκος -η -ο, υπόλευκος -η -ο, χιονόλευκος -η -ο, ωχρόλευκος -η -ο
λευκο- [lefko] & λευκό- [lefkó], όταν κατά τη σύνθεση ο τόνος ανεβαίνει στο α’ συνθετικό & λευκ- [lefk] ή λευχ- [lefx], κυρίως σε παλαιότερη σύνθεση όταν το β’ συνθετικό άρχιζε από φωνήεν ή από δασυνόμενο φωνήεν αντίστοιχα : α’ συνθετικό σε σύνθετες, συνήθ. λόγιες ή επιστημονικές λέξεις:
1. προσδίδει την ιδιότητα του λευκού, άσπρου χρώματος σ΄ αυτό που εκφράζει το β’ συνθετικό
2. (ιατρ.) με αναφορά στα λευκά αιμοσφαίρια:
πάτησε ⤵️
λευκοβραχίων, λευκοδερμία, λευκοειδής, λευκόκλωνος, λευκοκύτταρο, λευκομαρμαρολάξευτος,
λευκομαρμαροτόρνευτος, λευκομαρμαρωμένος, λευκοπεριστέρα, λευκοπορφυροπράσινος, λευκορωσικός -ή -ό , λευκοσίδηρος, λευκόχρυσος
ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ
(πάτησε ⤵️ για εμφάνιση)
- Ο ζωολογικός κήπος Buin στο Σαντιάγο της Χιλής παρουσίασε την Τρίτη (2 Ιουλίου) στους επισκέπτες ένα μωρό λευκού ρινόκερου που γεννήθηκε στις εγκαταστάσεις. (Πηγή : https://www.ertnews.gr/ )
- Ο τελευταίος αρσενικός λευκός ρινόκερος του Βορρά πέθανε στην Κένυα σε ηλικία 45 ετών και πλέον απομένουν εν ζωή μόνον δύο θηλυκά του υποείδους αυτού. (Πηγή : https://dasarxeio.com/ )
- Βόμβες λευκού φωσφόρου χρησιμοποιήθηκαν στη δυτική Μοσούλη, υποστηρίζει το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. (Πηγή : https://gr.euronews.com/ )
- Ο λευκός φάκελος και τα σημειωματάρια που «έκαψαν» την διευθύντρια της ΔΟΥ (Πηγή : https://www.tanea.gr/ )
- Σε καταμέτρηση των λευκών πελαργών (λελέκι) προχώρησε η Ελληνική Ορνιθολογική εταιρεία και τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. (Πηγή : https://www.lifo.gr/ )
- Στις 5 Ιουλίου η Λευκή Νύχτα, στις 8 οι εκπτώσεις. (Πηγή : https://www.proinos-typos.gr/ )
- Τη λευκή πλαστική καρέκλα ξεχωρίζουν οι New York Times ως ένα από τα 25 πιο σημαντικά έπιπλα των τελευταίων 100 ετών. (Πηγή : https://www.lifo.gr/ )
- Οι αλλοιώσεις της λευκής ουσίας και τα σιωπηλά έμφρακτα εγκεφάλου δεν είναι αθώαΟι αλλοιώσεις της λευκής ουσίας και τα σιωπηλά έμφρακτα εγκεφάλου δεν είναι αθώα. (Πηγή : https://www.medweb.gr/ )
- Σε πρωτεύον ευρωπαϊκό ζήτημα έχει αναχθεί το εμπόριο λευκής σαρκός, τόσο αυτό καθαυτό ως έγκλημα, όσο και η πολιτική αντιμετώπισής του. (Πηγή : https://www.ypaithros.gr/ )
- Με άλλα λόγια, η «υπεροχή της λευκής φυλής» είναι μια βίαιη, διεθνής ιδεολογία με τις ανάλογες διασυνδέσεις. (Πηγή : https://www.kathimerini.gr/ )
- Το ύψος της νέας επενδυτικής κίνησης που είχε να κάνει με την είσοδο στις λευκές συσκευές είχε ανέλθει περίπου στα 15 εκατ. ευρώ, ενώ χρειάστηκαν πέντε με έξι χρόνια, προκειμένου να υλοποιηθεί και να ολοκληρωθεί η διεύρυνση της εταιρίας στις λευκές ηλεκτρικές συσκευές, όπως είχε δηλώσει τότε ο διευθύνων σύμβουλος και αντιπρόεδρος της «Πλαίσιο» Κώστας Γεράρδος. (Πηγή : https://www.thetotalbusiness.com/ )
- Κι όμως, ένας από τους πιο αυστηρούς κανόνες του θεσμού αφορά το ντύσιμο των αθλητών, τα οποία πρέπει να είναι μόνο λευκά – ούτε κρεμ, ούτε μπεζ, ούτε στο χρώμα του πάγου. (Πηγή : https://www.oneman.gr/ )
- Το πίσω μέρος του πουκάμισου, του φορέματος, του polo shirt, του τζάκετ ή του πουλόβερ πρέπει να είναι εντελώς λευκό. (Πηγή : https://www.oneman.gr/ )
- Η κλιματική αλλαγή στερεί το χιόνι από την Ευρώπη – Θα μείνει ο Παρνασσός χωρίς λευκές κορυφές; (Πηγή : https://www.kathimerini.gr/ )
- Το Blink είναι μια καινοτόμα εφαρμογή budgeting λευκής ετικέτας που βοηθάει τους νέους στη διαχείριση των οικονομικών τους. (Πηγή : https://www.forbesgreece.gr/ )
- Ο Ποντίφικας δήλωσε ότι «η διαπραγμάτευση χρειάζεται θάρρος» και ότι είναι ισχυρότερος ο ηγέτης που θα σκεφτεί τον λαό του και σηκώσει πρώτος την «λευκή σημαία». (Πηγή : https://gr.euronews.com/ )
- Αφράτο ανθότυρο και βελούδινη λευκή σοκολάτα, μας κάνουν ένα εύκολο τσιζκέικ για χειροκρότημα. (Πηγή : https://www.gastronomos.gr/ )
- Ενώ οι περισσότερες από εμάς καταλαβαίνουμε ότι η λευκή τρίχα θα εμφανιστεί τα επόμενα χρόνια (αν δεν έχει κάνει ήδη την εμφάνισή της στο κεφάλι μας) αυτό δεν σημαίνει ότι σε όλες μας αρέσει και ότι το αποδεχόμαστε. (Πηγή : https://www.shape.gr/ )
- Κατά την παράδοση της Εκκλησίας, στη βάπτιση, το νεοφώτιστο μέλος μόλις βγαίνει από το νερό, φοράει λευκά ενδύματα. (Πηγή : https://www.vimaorthodoxias.gr/ )
- Δέκα λευκά κρασιά με πολύ καλή σχέση ποιότητας-τιμής που μπορούν να ακτινοβολούν στο καθημερινό τραπέζι. (Πηγή : https://www.lifo.gr/ )
- Η ιστορία του λευκού νυφικού είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Έχοντας ήδη γίνει δημοφιλής στα μέσα του 19ου αιώνα, η τάση των λευκών νυφικών φορεμάτων αναδείχθηκε ως κυρίαρχη στα μέσα του 20ού αιώνα. (Πηγή : https://www.huffingtonpost.gr/ )
- Η κατάσταση κατά την οποία τα λευκά αιμοσφαίρια βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα στο αίμα μας, ονομάζεται λευκοπενία. (Πηγή : https://cretaone.gr/ )
- Τα λευκά ρούχα θα λεκιάσουν ό,τι και να κάνουμε και μερικές φορές οι λεκέδες θα επιμένουν, όσες φορές κι αν τα πλύνουμε. (Πηγή : https://www.huffingtonpost.gr/ )
- Η διαφορά στην τιμή του λευκού τυριού με τη φέτα είναι τέτοια που έχει ως αποτέλεσμα αρκετοί καταναλωτές να στρέφονται στο πρώτο από τα δύο τυριά και τον κατά μία έννοια “ανταγωνισμό” μεταξύ των δύο να καθίσταται ιδιαίτερα έντονος. (Πηγή : https://www.capital.gr/ )
ΣΧΟΛΙΑ
ο λευκός (ως επίθετο)
Συνηθισμένες Λεξιλογικές Συνάψεις :
(Πηγή : Χρηστικό Λεξικό )
- λευκός/εικονικός γάμος = τυπικός γάμος, μόνο στα χαρτιά, που δεν ολοκληρώθηκε, κυρίως σεξουαλικά
- λευκός θάνατος = η ηρωίνη και με επέκταση τα ναρκωτικά
- λευκός θόρυβος = ήχος ομοιόμορφος, συνεχής και με την ίδια ένταση.
- Λευκός Πύργος: ΙΣΤ. κυκλικός οχυρωματικός πύργος του 15ου αι. που χρησιμοποιήθηκε επί τουρκοκρατίας ως φυλακή θανατοποινιτών και αποτελεί σήμερα ιστορικό μνημείο, σύμβολο της Θεσσαλονίκης.,
- ο Λευκός Οίκος: η επίσημη κατοικία και το γραφείο του προέδρου των ΗΠΑ· συνεκδ. η εκτελεστική εξουσία της κυβέρνησης των ΗΠΑ και οι φορείς της: συνάντηση στον ~ό ~ο.|| Αξιωματούχος/εκπρόσωπος του ~ού ~ου. [< αμερικ. White House] ,
- λευκός ιππότης = (μτφ.) 1. ΟΙΚΟΝ. επιχείρηση που σώζει άλλη από χρεοκοπία ή εξαγορά: 2. (γενικότ.) πρόσωπο που παρεμβαίνει σωτήρια σε δύσκολη κατάσταση. [< αγγλ. white knight, 1951]
- λευκός καπνός = (από τη διαδικασία εκλογής του πάπα): για να δηλωθεί επίτευξη συμφωνίας μετά από δύσκολες διαπραγματεύσεις:
- λευκός νάνος = ΑΣΤΡΟΝ. κατάλοιπο αστέρα στο τελευταίο στάδιο εξέλιξής του, ο οποίος έχει μικρές διαστάσεις, υψηλή πυκνότητα και λαμπρότητα που χάνεται σταδιακά. Βλ. κόκκινος/ερυθρός γίγαντας, σουπερνόβα. [< αγγλ. white dwarf, 1922]
Παραδείγματα :
- «Λευκός καπνός» άρχισε να βγαίνει λίγο πριν από τα μεσάνυχτα χθες από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για τα πρόσωπα της ευρωπαϊκής ηγεσίας. (Πηγή : https://www.kathimerini.gr/ )
- Οι συσκευές λευκού θορύβου χρησιμοποιούνται συχνά από γονείς και φροντιστές για να βοηθούν τα παιδιά να κοιμηθούν. (Πηγή : https://www.ladylike.gr/m )
ο λευκός (ως ουσιαστικό)
“Οι λευκοί” ή πιο σπάνια “ο λευκός” χρησιμοποιείται ως ουσιαστικό για να δηλώσει το σύνολο των ανθρώπων που έχουν λευκή επιδερμίδα και των οποίων τα μάτια δεν είναι σχιστά.
Παραδείγματα :
- Ένας στους πέντε Γερμανούς θέλει περισσότερους λευκούς στην εθνική ομάδα, δείχνει δημοσκόπηση. (Πηγή : https://www.lifo.gr/ )
- Δύο λευκοί κωμικοί έσωσαν μια μαύρη μουσική βιομηχανία. (Πηγή : https://www.tanea.gr/ )
το λευκό (ως επίθετο)
Συνηθισμένες Λεξιλογικές Συνάψεις :
(Πηγή : Χρηστικό Λεξικό )
- λευκό κελί = ατομικό κελί πλήρους απομόνωσης, χωρίς παράθυρο, με διαρκές τεχνητό φως και ηχομόνωση, όπου οι (συνήθ. πολιτικοί) κρατούμενοι δεν επικοινωνούν με τον έξω κόσμο και είναι υπό συνεχή παρακολούθηση με κάμερες.
- λευκό κολάρο = (αρνητ. συνυποδ.): μισθωτός εργαζόμενος που η δουλειά του απαιτεί πνευματική εργασία [< αγγλ. white-collar, 1911]
- λευκό συμβόλαιο = (κυρ. για αθλητή) που δεν αναγράφεται η αμοιβή του ή εμφανίζεται ότι δεν εισπράττει χρήματα
- λευκό φως = ΦΥΣ. που περιέχει όλα τα μήκη κύματος του ορατού φάσματος με την ίδια περίπου ένταση όπως το ηλιακό φως.
- λευκό ψέμα = που λέγεται σκόπιμα από κάποιον, για να αποφύγει μια δυσάρεστη ή άβολη κατάσταση, και δεν εμπεριέχει δόλο ούτε έχει αρνητικές συνέπειες. Πβ. (τα) κατά συνθήκη(ν) ψεύδη. [< αγγλ. white lie]
- λευκά ποτά = ΤΕΧΝΟΛ. ΤΡΟΦ. τα άχρωμα, όπως η βότκα, το τζιν, η τεκίλα.
- λευκά είδη = λέγεται για σεντόνια, τραπεζομάντιλα, πετσέτες, κουρτίνες, μαξιλαροθήκες λευκού χρώματος.
η λευκή (ως επίθετο)
Συνηθισμένες Λεξιλογικές Συνάψεις :
(Πηγή : Χρηστικό Λεξικό )
- λευκή περιστερά = συμβολισμός ειρήνης, συμφιλίωσης
- λευκή γραμμή = 1. λωρίδα στο οδόστρωμα που διαχωρίζει τα ρεύματα κυκλοφορίας. 2. ΑΝΑΤ. ινώδης περιοχή της κοιλιακής χώρας κάτω από τον ομφαλό και μέχρι το τριχωτό του εφηβαίου που σχηματίζεται από τις προσφύσεις των πλάγιων κοιλιακών μυών.
- λευκές νύχτες = λευκές νύχτες: που οφείλονται στο φαινόμενο του ήλιου του μεσονυχτίου, είναι ορατές στις περιοχές που βρίσκονται ελάχιστα εκτός των ορίων των αρκτικών κύκλων και χαρακτηρίζονται από την ύπαρξη φωτός στον ουρανό, ακόμα και μετά τη δύση του ήλιου
- λευκές συσκευές = εγάλες ηλεκτρικές συσκευές, όπως ψυγεία, κουζίνες, πλυντήρια. [< αγγλ. white goods, 1960] ,
- λευκή απεργία = κατά την οποία οι απεργοί πηγαίνουν στο χώρο της εργασίας τους, χωρίς όμως να εργάζονται.
- Λευκή Βίβλος/Λευκό Βιβλίο = ΠΟΛΙΤ. καθένα από τα επίσημα έγγραφα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που περιέχουν προτάσεις κοινοτικής δράσης σε συγκεκριμένους τομείς [< αγγλ. White Paper]
- λευκή επιταγή = & ανοιχτή/εν λευκώ επιταγή 1. (μτφ.) πλήρης εξουσιοδότηση, 2. ΟΙΚΟΝ. επιταγή στην οποία δεν αναγράφεται το χρηματικό ποσό, το οποίο συμπληρώνεται από τον κομιστή της. [< γαλλ. chèque en blanc]
- λευκή ισοπαλία = (αθλ., κυρ. στο ποδόσφαιρο) ισόπαλο αποτέλεσμα, όπου κανένας από τους αντιπάλους δεν έχει επιτύχει τέρμα.
- λευκή κάρτα = αυτή που χορηγεί το ελληνικό κράτος σε πρόσφυγες, μέχρι να ξεκινήσουν τη διαδικασία για τη λήψη της αντίστοιχης ροζ, για να εξασφαλίσουν την προσωρινή διαμονή τους στη χώρα.
- λευκή κόλλα = άγραφη
- λευκή λίστα = στην οποία συγκαταλέγεται οποιοσδήποτε ή οτιδήποτε εγκρίνεται, επιδοκιμάζεται ή επικροτείται: στη ~ ~ η ελληνική ναυτιλία. [< αγγλ. white list]
- λευκή νύχτα = 1. βράδυ αϋπνίας: ~ ~ σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες (: όταν τα μπαρ, τα μουσεία, τα εστιατόρια, τα μαγαζιά μένουν ανοιχτά μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες). 2. (κυρ. για συζύγους) χωρίς σεξουαλική επαφή. [< γαλλ. nuit blanche]
- λευκή ουσία = ΑΝΑΤ. περιοχή του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού που αποτελείται από τους νευράξονες των νευρικών κυττάρων.
- λευκή σημαία = αυτή που υψώνεται σε καιρό πολέμου και δηλώνει διάθεση για παράδοση, ανακωχή, διαπραγματεύσεις.
- λευκή ψήφος = λευκό ψηφοδέλτιο, ουδέτερο, που ούτε ψηφίζει, ούτε καταψηφίζει.
- λευκή ζώνη 1. θαλάσσια περιοχή στην οποία επιτρέπεται η αλιεία. 2. (στον πολεοδομικό και χωροταξικό σχεδιασμό της Κύπρου) έκταση γης στην οποία απαγορεύεται η οικοδομική δραστηριότητα. 3. ΑΘΛ. (& συχνότ. άσπρη ζώνη) η πρώτη ζώνη που αποκτούν οι αθλούμενοι στις πολεμικές τέχνες και προσδιορίζει το χαμηλότερο επίπεδο τεχνικής και εμπειρίας τους στο άθλημα. Βλ. μαύρη ζώνη.,
το λευκό (ως ουσιαστικό)
1. το αντίστοιχο άσπρο χρώμα.
άσπρο,
μαύρο
2. η λευκότητα, η ασπράδα.
3. (για ψηφοδέλτιο) το ουδέτερο, που δεν εκφράζει προτίμηση
“ψηφίζω λευκό“= επιλέγω το λευκό ψηφοδέλτιο
Παραδείγματα :
- Δεν είναι ακριβής ο ισχυρισμός ότι τα λευκά και άκυρα ψηφοδέλτια προσμετρώνται σε αυτά του πρώτου κόμματος. (Πηγή : https://www.efsyn.gr/ )
- Τα λευκά ψηφοδέλτια βρίσκονταν στις επιλογές των Ελλήνων εκλογέων εδώ και σχεδόν έναν αιώνα. (Πηγή : https://www.intronews.gr/ )
τα λευκά (ως ουσιαστικό)
1. για ρούχα
2. τα άσπρα πιόνια στο σκάκι.
3. τα λεπτότερα στοιχεία μιας οικογένειας τυπογραφικών στοιχείων από την άποψη της γραφικής παράστασης και της οπτικής έντασης.
Αφήστε μια απάντηση